Mae Lindsay Whittle Aelod y Senedd dros Gaerffili wedi lansio ymosodiad brathog am y diffyg ariannu rheilffyrdd gwefan y Cymoedd gan Lywodraeth Lafur San Steffan.
Dywedodd wrth y Senedd, yn ystod trafodaeth Plaid Cymru ar ariannu rheilffyrdd: “Pan siaradwn ni am ddatganoli, yn enwedig am linellau creiddiol y Cymoedd yn 2020, rhaid i ni ofyn i’n hunain gwestiwn syml a gonest. Allwn ni, mewn gwirionedd ddweud ei fod yn wirioneddol yn ddatganoliad os nad yw’r llyfr sieciau yn dilyn y cledrau?
“Yn yr Alban a Gogledd Iwerddon, pan gafodd isadeiledd y rheilffyrdd ei ddatganoli, newidiwyd y trefniadau ariannu yn gyfatebol, cawsant y pwerau a’r punnoedd. Ond yma yng Nghymru, rhoddwyd y cyfrifoldeb inni â’r gorchymyn i fwrw ymlaen â’r gwaith ac yna’n gorfodi i ganibaleiddio’r gyllideb oedd gennym eisoes i dalu amdano.
“Mae’r Athro Mark Barry (o Brifysgol Caerdydd) yn gywir wrth osod ‘datganoli’ mewn cromfachau wrth drafod cledrau creiddiol y Cymoedd. Mae hyn yn haeddu cael ei ailadrodd dair gwaith, gan ei fod yn morthwylio’r neges adref. Datganoli yw e mewn enw, ond draenio mae e mewn gwirionedd. Mae pob ceiniog ni’n arallgyfeirio i gefnogi isadeiledd y rheilffyrdd, sydd heb ei ariannu'n ddigonol, yn geiniog sy’n cael ei chymryd oddi ar ysgolion yn fy etholaeth i yng Nghaerffili neu ysbyty neu adain o unrhyw ysbyty ar draws Cymru.”
Ychwanegodd Lindsay Whittle: “Rydw i’n sicr y gwnaiff Ysgrifennydd y Cabinet godi a heddiw a brolio am y £468m a gyhoeddwyd yn yr Adolygiad Gwariant. Edrychwch, ni byth yn troi’n trwynau i fyny ar ariannu ychwanegol i Gymru - wrth gwrs, nad ydym - ond edrychwch ar y print mân, wrth gwrs, bod Llywodraeth Lafur yn ymddangos fel petai’n nhw’n, ddigon cyfleus, wedi anghofio sut i ddarllen ers yr etholiad cyffredinol.
“Mae’r buddsoddiad hynny wedi ei daenu dros 10 mlynedd - mae’n wrth ailadrodd: 10 mlynedd. Mae’n ffaith bod ar Gymru angen £250m ychwanegol pob un flwyddyn dim ond er mwyn bod yn gyfartal â Lloegr. Mae’n ffaith mai diferyn bach mewn cefnfor yw hwn. Mae’n ffaith nad yw hyn damaid mwy na thamaid bach o blaster ar archoll ddofn sydd wedi’i achosi gan dan ariannu systematig gan San Steffan. Y gwirionedd amdani yw hyn; byddai dim galw am y rhoddion unigol hyn petai Llywodraeth y DU wedi cymhwyso’r bloc grant yn y lle cyntaf.”
· Gwrthodwyd apêl gan Blaid Cymru i ddatganoli’r rheilffyrdd i Gymru gan Lafur.