Mae Plaid Cymru yn galw am adolygiad llawn o bolisi pryniant Cyngor Caerffili gyda golwg ar i fwy o arian gael ei wario yn lleol.
Daw’r apêl gan y Cynghorydd Charlotte Bishop, arweinydd Grŵp Plaid Cymru ar Gyngor Caerffili, yn canlyn ffigyrau a ryddhawyd gan Lywodraeth Cymru sy’n dangos bod yr awdurdod yn gwario ond 25% o’i bil caffaeliad o £319m ar nwyddau a gwasanaethau o fewn y fwrdeistref sirol.
Gwariwyd 35% o wariant y cyngor y tu allan i Gymru yn ystod 2024-25.
Dywedodd y Cynghorydd Charlotte Bishop: “Mae galw arnom i ofyn a allwn ni wneud mwy i gadw arian y trethdalwyr i weithio i Gaerffili - gan gefnogi busnesau lleol, swyddi lleol a’n heconomi leol.
“Mae’n rhaid bod gwerth am arian yng nghalon caffaeliad cyhoeddus, ond hefyd mae’n rhaid i ni ofyn a yw’r sustem bresennol yn cyflawni’r gwerth gorau am arian ar gyfer trethdalwyr Caerffili.
“Os defnyddir yr un ymgymerwyr drwy’r amser ar gyfer gwaith yr awdurdod, ydyn ni’n gwneud digon i brofi’n gywir y farchnad gan roi i fusnesau eraill - yn enwedig busnesau lleol a Chymreig - gyfleoedd gwirioneddol ar gyfer cystadlu?” gofynnodd y Cynghorydd Charlotte Bishop.
Aeth ymlaen: “Dydw i ddim yn awgrymu y dylid ond eu rhoi i gwmnïau lleol, dim ond am eu bod yn lleol, neu ein bod yn cyfaddawdy ar ansawdd neu werth am arian. Y gwrthwyneb sy’n wir.
“Mae galw am adolygiad llawn i mewn i’r ffordd y mae cytundebau yn cael eu rhoddi, pa mor aml gaiff y farchnad ei ailbrofi, a ydy’r trefniadau presennol yn dal i ddarparu’r gwerth gorau ac a ellid agor i fyny mwy o gyfleoedd i fusnesau lleol.
“Os allwn ni gael gwell cystadlu, gwell gwerth am arian a chadw mwy o’r arian hynny yn cylchredeg o fewn Caerffili a Chymru, os bosib nad yw hwn yn rhywbeth i edrych i mewn iddo.”
Dengys y ffigyrau y cafodd £208.6 miliwn o fewn Cymru, ond dim ond £79.6 miliwn a wariwyd o fewn Caerffili. Mae hyn yn golygu bod swm sylweddol o arian cyhoeddus yn cael ei wario y tu; hwnt i’r sir.
“Rydw i am weld Cyngor Caerffili yn adolygu ei drefniadau caffaeledd ac enwi lle allan ni wneud mwy yn gyfreithiol er mwyn cefnogi ein cymuned leol, heb amharu ar werth am arian.
“Rhaid i ni sicrhau fod pob punt a wariwn fel Cyngor yn cael ei wario cymaint â bo modd er lles trethdalwyr a busnesau Caerffili yn arbennig, sydd er lles i’n cymunedau.” Dywedodd y Cynghorydd Charlotte Bishop.